Giữa định hướng cho con và QUYẾT ĐỊNH thay con, đôi khi khoảng cách rất gần.
Chỉ là một câu nói rất quen như: “Bố mẹ thấy ngành này tốt hơn!” hay “Con nên học nghề này, sau này dễ xin việc.” “Nghề con thích khó xin việc lắm, nghe bố mẹ đi.”
Những lời khuyên của cha mẹ đều bắt đầu từ sự lo lắng và yêu thương, nhưng nếu không cẩn thận, thì mong muốn bảo vệ con của cha mẹ có thể vô tình khiến con bước vào một con đường mà chính con chưa thực sự muốn đi, và người sẽ sống với nghề ấy suốt nhiều năm không phải cha mẹ, mà là con.
Bởi vậy, có lẽ, câu hỏi hợp lý để cha mẹ cùng suy nghĩ không phải là: “Ta nên chọn nghề gì cho con?”
Mà là: “Ta có thể làm gì để giúp con chọn được một nghề phù hợp nhất với chính mình?”
Nghề không chỉ là việc chính để kiếm sống, mà còn là nơi một người dành phần lớn thời gian của tuổi trẻ để học hỏi, va chạm và trưởng thành, là thứ có thể khiến họ thức dậy mỗi sáng với sự háo hức, hoặc cũng có thể khiến họ mệt mỏi chỉ vì nghĩ đến ngày mai. Bởi vậy, chọn nghề chưa bao giờ nên chỉ bắt đầu bằng câu hỏi: “Nghề nào dễ xin việc?” Mà cần thêm những câu hỏi quan trọng hơn:
- Con thực sự thích điều gì?
- Con làm tốt điều gì?
- Tính cách của con phù hợp với môi trường nào?
- Con muốn trở thành người như thế nào?
- Con có sẵn sàng cố gắng lâu dài với lựa chọn này không?

Điều con cần ở cha mẹ là sự tư vấn, góp ý và những lời khuyên phù hợp, chứ không phải sự phản bác ngay lập tức trước những sở thích hay mong muốn nghề nghiệp mà con đang có.
Một số học sinh, sau khi mạnh dạn bộc bạch với gia đình về nghề mình yêu thích, đã không còn muốn chia sẻ thêm nữa. Không hẳn vì các em không cần cha mẹ, mà bởi lần chia sẻ trước đó đã nhận lại sự khó chịu, phủ nhận, thậm chí là những câu nói khiến các em cảm thấy mong muốn của mình không được tôn trọng.
Từ đó, em chọn im lặng, và khi một đứa trẻ bắt đầu im lặng về tương lai của chính mình, cha mẹ sẽ rất khó để tiếp tục đồng hành cùng con. Vì vậy, trước khi vội nói “nghề đó không phù hợp”, “học ngành ấy thì sau này làm gì”, có lẽ cha mẹ nên hỏi thêm: Vì sao con thích nghề đó? Con đã tìm hiểu đến đâu? Điều gì khiến con thấy mình phù hợp?
Đôi khi, chỉ cần được lắng nghe một cách nghiêm túc, con đã sẵn sàng mở lòng để đón nhận những lời khuyên của cha mẹ.
Và nếu một ngày nào đó, con có lỡ chọn chưa đúng, hãy cứ cho con được “sai”. Một lựa chọn chưa đúng vẫn có thể sửa, một con đường chưa phù hợp vẫn có thể rẽ sang hướng khác...quan trọng là chính từ những lần va vấp ấy, con sẽ hiểu mình hơn, trưởng thành hơn và học được cách chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình. Điều cha mẹ có thể trao cho con không chỉ là một lời khuyên đúng, mà còn là quyền được lựa chọn, quyền được trải nghiệm và cả quyền được trưởng thành từ những lựa chọn chưa hoàn hảo. 

Cha mẹ có nên đứng ngoài câu chuyện hướng nghiệp?

Chắc chắn là không, ngược lại, vai trò của cha mẹ vô cùng quan trọng, đó là vai trò "người cầm đèn" để con nhìn rõ hơn con đường phía trước.
Hãy kể cho con nghe những gì cha mẹ biết; Hãy giúp con nhìn thấy cả cơ hội lẫn khó khăn của từng nghề; Hãy cùng con tìm hiểu thị trường lao động, điều kiện học tập, khả năng tài chính của gia đình; Hãy cho con gặp những người đang làm nghề thật; Hãy để con trải nghiệm, quan sát, thử sức. Và sau tất cả những điều đó, hãy cho con quyền được nói: “Con muốn chọn con đường này.”
Một học sinh 17 tuổi chưa chắc đã hiểu hết cuộc đời, nhưng cha mẹ cũng cần thừa nhận một điều: chúng ta không thể biết chắc thế giới mười năm tới sẽ như thế nào. Có những nghề từng được xem là “ổn định” hôm nay có thể vài năm nữa đã không còn phù hợp, có những nghề mà thế hệ cha mẹ gần như chưa từng biết đến lại đang có tương lai đầy triển vọng.
Nghề an toàn tuyệt đối mà chúng ta có thể cho con chính là: Khả năng thích nghi, tinh thần trách nhiệm, biết học hỏi, biết lắng nghe và một tư duy chủ động. Con cần lời khuyên của cha mẹ, nhưng con cũng cần được tin tưởng, con cần những kinh nghiệm của người đi trước, nhưng con cũng cần một khoảng trời để thử sức. Và đôi khi, tình yêu lớn nhất của cha mẹ không phải là dọn sẵn một con đường thật bằng phẳng cho con đi, mà là đứng phía sau, đủ gần để con biết rằng mình luôn có một nơi để quay về, nhưng cũng đủ xa để con được tự bước bằng đôi chân của mình. Một ngày nào đó, con có thể chọn đúng, cũng có thể con sẽ chọn sai. Có thể con sẽ phải đổi ngành, đổi nghề, bắt đầu lại, nhưng nếu đó là lựa chọn mà con đã tìm hiểu nghiêm túc, đã suy nghĩ và đã dám chịu trách nhiệm, thì ngay cả một lần chọn sai cũng có thể trở thành một bài học đáng giá. Cha mẹ hãy đồng hành cùng con chọn nghề, xin đừng chọn nghề thay con.

-------------------------------------------------

Nhằm chia sẻ trách nhiệm hướng nghiệp cùng với gia đình và xã hội, Chủ tịch trường THPT Nguyễn Trãi đã chỉ đạo thực hiện dự án hướng nghiệp "Tương lai trong tầm tay" từ năm học 2024-2025. Năm học này, dự án sẽ không chỉ dừng lại ở những hoạt động tư vấn nghề nghiệp theo cách truyền thống, mà hướng tới một hành trình giúp học sinh hiểu mình - hiểu nghề - hiểu thị trường lao động, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp cho tương lai. Dự án vừa là lời khẳng định của nhà trường về sự quan tâm nghiêm túc đối với công tác hướng nghiệp, bởi hướng nghiệp chưa bao giờ là câu chuyện riêng, mà là cả một hành trình dài cần sự chung tay, đồng hành và thấu hiểu của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.